Көйләү йогынтысын бәяләү (КЙБ) — бу дәүләт идарәсендә норматив-хокукый актлар (законнар, карарлар, боерыклар) проектларын кабул итүгә кадәр анализлау өчен кулланыла торган корал.
КЙБнең төп максаты: яңа закон яки аскы норматив акт бизнес, инвесторлар, гражданнар һәм гомумән икътисад өчен тискәре нәтиҗәләргә китермәячәкме икәнен, һәм тәкъдим ителгән көйләү чыннан да булган проблеманы чишәме икәнен билгеләү.
КЙБ җавап бирә торган төп сораулар:
- Ни өчен? Дәүләтнең катнашуын таләп итә торган чын проблема бармы?
- Ничек? Тыелулар һәм штрафлар белән бәйле булмаган чишүнең альтернатив ысуллары (мәсәлән, үз-үзеңне көйләү, мәгълүмати эш) бармы?
- Бу күпме тора? Яңа таләпләр кертүдән бизнес һәм бюджет өчен чыгымнар нинди?
- Кем оттырыр/җиңелер? Эшмәкәрлек субъектларының кайсы төркемнәре югалтулар кичерәчәк?
КЙБ ничек үткәрелә (этаплар):
- Акт проектын ведомство тарафыннан эшләү.
- Проектны һәм аны эшләү турында белдерүне махсус порталда (Россиядә — regulation.gov.ru) җәмәгатьчелектә тикшерү.
- Эшләүче файда һәм чыгымнарны анализлый торган йомгаклау отчетын әзерләү.
- Вәкаләтле орган тарафыннан бәйсез экспертиза (РФдә — Икътисади үсеш министрлыгы).
- Йомгак чыгару (уңай — проект КЙБне «узды», тискәре — аны эшкәртүгә җибәрәләр яки кире кагалар).
Нәрсә тикшерелә:
- Артыклык: Проектта булган таләпләрне кабатлый торган яки кирәксез таләпләр юкмы.
- Административ йөк: Бизнес отчетлылыкка, лицензияләр алуга, тикшерүләр үтүгә күпме вакыт һәм акча сарыф итәчәк.
- Коррупциягә ярдәм итүчәнлек: Проект таләп итү һәм ришвәт алу мөмкинлекләре тудырмыймы.
КЙБ кайда кулланыла (мисаллар):
- Кафелар өчен яңа санитар нормалар кертү (алар кече учреждениеләрнең ябылуына китерәчәкме?).
- Чүп чыгаруга таләпләрне кырысландыру (бу идарә компанияләрен банкрот итмәячәкме?).
- Балык тотуга яңа квоталар билгеләү (бу ясалма кытлык тудырачакмы?).
Төп нәтиҗә: КЙБ процедурасы икътисадка зыян китерәчәк, әйтелгән проблемаларны чишмичә калачак «чимал» актлар проектларының 30-40% кадәр өлешен кисеп ташларга мөмкинлек бирә.
Мөһим: КЙБ эшмәкәрлек һәм инвестиция эшчәнлегенә кагыла торган актлар проектларына кулланыла. Социаль законнар (пенсияләр, пособиеләр, гражданнар өчен сәламәтлек саклау турында) башка процедура — фактик йогынтыны бәяләү (ФЙБ) уза.